Stanisław Marcin Ulam (1909-1984)
Polski matematyk żydowskiego
pochodzenia, wywodzący
się z Lwowskiej Szkoły Matematycznej. Uczestnik wielu sesji w słynnej
kawiarni "Szkockiej" z matematykami takiego formatu jak Stanisław
Mazur,
Kazimierz Kuratowski czy Stefan Banach. Z powodu zmieniającej się
sytuacji
politycznej w Europie w latach 30 a zwłaszcza nasilającego się
antysemityzmu,
zdecydował się kontynuować swoją karierę za granicą. W Stanach
Zjednoczonych
na zaproszenie Johna von Neumann'a wykładał w Insitute for Advanced
Studies w
Princeton a także w Harward University. Chcąc wnieść swój
wkład w wysiłek
wojenny, uczestniczył w Projekcie Manhattan, mający na celu budowę
pierwszej
bomby atomowej. W tym istnym tyglu najpotężniejszych umysłów
świata, Ulam
pokazał swoje niezwykłe talenty matematyczne doskonale łącząc teorię z
konkretnymi problemami czystej fizyki : "jestem czystym matematykiem,
który
upadł tak nisko, iż jego prace zawierają prawdziwe liczby z
dokładnoscia do
kilku dziesietnych miejsc". Dla celów obliczeń numerycznych
powielania
neutronów w materiale rozszczepialnym rozwinął
probablistyczną metodę zwaną
"Monte Carlo", co umożliwiło efektywne zasymulowanie tego procesu.
Obliczenia
teoretyczne hydrodynamiki procesów zachodzących w czasie
inicjacji eksplozji
termojądrowej, dokonały przełomu i umożliwiły jej praktyczną
konstrukcję. Tak
zwana konfiguracja Tellera-Ulama jest kluczem do działającej bomby
wodorowej.
Ulam prowadził także prace (wspólnie z von Neumann'em) nad
teorią tzw.
automatów komórkowych, układów
powielających się z prostych warunków
początkowych. Wspólnie z E.Fermim i J.Pasta rozpoczęli
pierwsze poważne
symulacje komputerowe procesów nieliniowych, chociażby
ewolucji formowania
się układów gwiazd. Pod koniec lat 50 Ulam rozpoczął prace nad zastosowanie matematyki w biologii i vice versa, próbując stosować do niej teorię programowania. W roku 1982 przyznał: "Gdybym był młodym człowiekiem, pracowałbym bardziej w biologii, w anatomii mózgu, próbujac zrozumieć procesy w nim zachodzące... Komputery są cudownym narzędziem". W połowie lat 80 Los Alamos National Laboratory podjęło prace w ramach słynnego dziś Genome Project, nad sekwencyjną analizą genów. Walter Goad, szef tego projektu w LANL, napisał w roku 1987: "Mówiąc o sekwencyjnej analizie, Gen-Bank itp. Stan kiedyś powiedział, -"Ja to wszystko zacząłem".
Piotr Arcimowicz